Juridische bijstand in België: gratis advies, pro deo en rechtsbijstandsverzekering

De kostprijs van een advocaat houdt veel mensen tegen nog voor ze een vraag hebben gesteld. In België zijn er drie wegen om die kost te verlagen, soms tot nul, en het loont om ze in deze volgorde na te gaan.

Juridische eerstelijnsbijstand: een gratis eerste antwoord

Juridische eerstelijnsbijstand is een kort gesprek waarin u praktische informatie, een eerste juridisch advies of een doorverwijzing naar de juiste dienst of beroepsbeoefenaar krijgt. Ze is gratis en staat open voor iedereen, ongeacht uw inkomen.

De gemeenschappen organiseren ze. In Vlaanderen houden de commissies voor juridische bijstand zitdagen op plaatsen zoals justitiehuizen, OCMW's, CAW's en buurthuizen, en de Orde van Vlaamse Balies heeft een gratis juridische hulplijn. In Brussel en Wallonië organiseren commissies en balies gelijkaardige gratis zitdagen. De websites van de balies, advocaat.be en avocats.be, vermelden waar en wanneer.

Eerstelijnsbijstand is bedoeld om u op weg te helpen. U hoort waar u staat en wat de volgende stap is, maar er worden geen brieven voor u geschreven en uw zaak wordt niet voor de rechter gebracht.

Juridische tweedelijnsbijstand: een pro-deoadvocaat

Hebt u een advocaat nodig voor uitgebreid advies, een onderhandeling of bijstand in een procedure, dan kan juridische tweedelijnsbijstand — nog vaak pro deo genoemd — die advocaat volledig of gedeeltelijk gratis maken.

Of u in aanmerking komt, hangt vooral af van uw netto maandinkomen en uw gezinssituatie: er is een grens voor volledig gratis bijstand en een hogere grens voor gedeeltelijk gratis bijstand, met een aftrek per persoon ten laste. Sinds 2024 worden de grenzen elk jaar op 1 september geïndexeerd, dus een bedrag uit een ouder artikel klopt waarschijnlijk niet meer. De actuele bedragen staan op de pagina over tweedelijnsbijstand van advocaat.be en op de site van uw balie.

Komt u in aanmerking voor gedeeltelijk gratis bijstand, dan betaalt u uw advocaat een beperkte bijdrage, tussen 25 en 125 euro, en de rest wordt gedekt.

Het Bureau voor Juridische Bijstand

Tweedelijnsbijstand verloopt via het Bureau voor Juridische Bijstand (BJB) van elke balie. U kunt rechtstreeks naar het BJB gaan en vragen dat een advocaat wordt aangesteld, of u vraagt een advocaat van uw keuze of hij uw zaak pro deo wil behandelen; die advocaat dient dan de aanvraag in.

Breng bewijzen mee van uw inkomen en uw gezinssamenstelling. Het BJB beslist over de aanvraag, en er wordt alleen een advocaat aangesteld uit de lijst van advocaten die zich voor juridische bijstand hebben ingeschreven.

Juridische bijstand dekt de advocaat. Sommige andere procedurekosten, zoals die van een gerechtsdeurwaarder of een deskundige, vallen onder een aparte regeling die bij de rechtbank wordt aangevraagd; de aangestelde advocaat zegt u of die van toepassing is.

De rechtsbijstandsverzekering

Kijk uw verzekeringen na voor u aanneemt dat de kosten voor u zijn. Rechtsbijstand wordt verkocht als aparte polis en zit ook vaak, met een beperktere dekking, in een auto-, brand- of familiale verzekering. Veel mensen zijn verzekerd voor precies het geschil waarover ze zich zorgen maken, en kijken het nooit na.

Lees wat de polis dekt, het plafond per schadegeval, een eventuele wachttijd en de uitsluitingen. Bel de verzekeraar voor u kosten maakt, want veel polissen vereisen dat u het geschil eerst aangeeft.

Het belastingvoordeel is afgeschaft

Sinds 2019 bestond er een federale belastingvermindering voor premies van bepaalde afzonderlijke rechtsbijstandsverzekeringen. Die is afgeschaft: premies die vanaf 2025 betaald worden, geven geen belastingvermindering meer, zoals de FOD Financiën toelicht in circulaire 2026/C/8. Een polis kan nog altijd de moeite waard zijn; ze levert alleen geen fiscaal voordeel meer op.

Kort samengevat

Begin met gratis eerstelijnsadvies. Hebt u een advocaat nodig en is uw inkomen bescheiden, vraag dan bij het BJB naar pro deo. En wat uw inkomen ook is: kijk uw verzekeringen na voor u iets betaalt.

Deze pagina geeft algemene informatie over hoe zulke zaken in België meestal verlopen. Het is geen juridisch advies over uw eigen dossier; alleen een advocaat die uw stukken heeft gelezen, kan dat geven.